Heksengeschiedenis

Heksen zijn er niet pas sinds de duistere Middeleeuwen. Uit deze tijd dateren uitsluitend de huiveringwekkende sprookjes over kwaadwillige vrouwen, die niets beters te doen hadden dan met magie andere mensen schade toe te brengen. Het begrip 'heks' betekende oorspronkelijk 'degene die op het hek zit'. De heks, op het hek tussen de werelden zittend, bevindt zich voor de helft in deze realiteit en voor de andere helft in de wereld aan gene zijde. Zo is zij bemiddelaarster tussen de beide werelden, de voor ons zichtbare en de onzichtbare. Het engelse woord voor heks, Witch, maakt ons door zijn woordstam duidelijk waar het in werkelijkheid op aankomt; de woorden wit (spitsheid) en wisdom (wijsheid) hebben dezelfde oorsprong.

Sprookjes werden altijd door mannen opgeschreven.

Was het hun angst voor de kennis van wijze vrouwen,

die hen ertoe verleidde hen als boze heksen af te schilderen?

De Wijze vrouw

Andere, oudere begrippen voor heksen zijn de benamingen 'kruidenvrouwtje', 'wijze vrouw', 'priesteres' en sjamane'. In alle tijden en Cultuurkringen waren er vrouwen met kennis van geneeskunde en magie. Kijk bijvoorbeeld al eens naar de steentijd. De arbeidsverdeling was overduidelijk: de mannen jaagden, de vrouwen verzamelden wortels, vruchten en kruiden. Door die bezigheid verwierven vrouwen kennis van de werkzame krachten van planten, waarvan e op de meest uiteenlopende manieren gebruik wisten te maken.

Vrouwelijke vruchtbaarheid

De vrouw gold als de schepster van nieuw leven, want destijds wist men nog niet dat de man daadwerkelijk bij de conceptie betrokken was. Scheppen en baren zijn derhalve een vrouwelijke oerervaring. Om die reden ook droeg de vrouw de verantwoordelijkheid voor al het onverklaarbare, voor al het mystieke. Zij was zelf een mysterie. Gezien de harmonie tussen de vrouwelijke cyclus en de maanfasen waren vrouwen de levende belichaming van een samenhang tussen het gebeuren aan de hemel, de wisseling der zeizoenen en het leven van de mens.

Vruchtbaarheidsrituelen

De ervaring van de vrouwelijke vruchtbaarheid werd later, toen de mens akkerbouw begon te bedrijven, ook op de vruchtbaarheid op de aarde overgedragen. Om een gunstige groei van zaaigoed te waarborgen werd tijdens de eerste volle maan in de lente (hoofdzakelijk in Europa) het heilige huwelijk, een rituele vereniging op de akkers, voltrokken. Volgens de nieuwste wetenschappelijke inzichten reageerde planten inderdaad intens op seksuele energie.

Monogamie deed pas haar intrede toen het matriarchaat door het patriarchaat werd afgelost. Het breken met deze traditie wordt tot op heden meestal alleen bij mannen getolereerd.

Onderdrukking van de vrouwelijke intuïtie



Later werd deze vrouwelijke kennis alsmaar selectiever doorgegeven. Die periode brak aan toen de mens zich in toenemende mate op een vaste woonplaats vestigde. Doorslaggevend voor deze ontwikkeling was de groeiende heerszucht van mannen, die zich achtergesteld voelden. Ze waren inmiddels gaan inzien dat ook zij hun steentjes aan het ontstaan van nieuw leven bijdroegen. Bovendien streefden ze ernaar (typisch mannen!) rijkdom te vergaren in de vorm van akkerbouw en veestapel.  Aangezien ze die rijkdom niet mee het graf in konden nemen, wilden ze veiligstellen dat hun eigen nakomelingen door overerving van hun werk zouden profiteren. Daar toe moesten de vrouwen gemonogamiseerd en onderdrukt worden. Tevens probeerde ze zich de mysteriën en magie toe te eigenen. Zoals we tegenwoordig aan de hand van de historische ontwikkeling zien, zijn ze daar ook in hoge mate in geslaagd. In die tijd trokken de vrouwen, die oude kennis bewaarden en in praktijk brachten, zich terug in de tempels der godinnen. De magie behoorde daardoor weliswaar zoals voorheen tot het dagelijks leven, maar ze werden niet langer door alle vrouwen beoefend. Wie hulp of advies nodig had, bezocht in een tempel een priesteres en schakelde haar diensten in.

Heksenvervolging
Het beste voorbeeld van het mannelijke machtsmisbruik van de magie en van de angst van mannen voor de natuurlijke intuïtie van vrouwen is nog altijd de heksenvervolging sinds het aanbreken van de Nieuwe Tijd. Omdat de vrouwen ondanks de kerstening ook na verscheidene eeuwen nog altijd vasthielden aan hun oude godinnen, stond de christelijke kerk met tegenzin de verering van de 'Moeder Gods', Marie, toe. Maar ook die concessie kon niet verhinderen dat de godinnen in vrouwen, vooral in heksen, voortleefden. Vrouwen met magische en medische kennis waren een doorn in het oog voor de nieuw komende mannelijke artsen, want ze vormde ongewenste concurrentie. Daarnaast bood de verkettering van deze vrouwen als heksen een welkom excuus om bij mislukte pogingen tot genezing hun alle schuld in de schoenen te schuiven. De heksenvervolging kende naast het godsdienst conflict bovendien nog een ander opzicht een sterkt materiële kant. Zo belandden onder het etiket "hekserij" hele families, kleine kinderen inbegrepen, op de brandstapel opdat de kerk de nalatenschap kon incasseren. Deze feiten worden in boeken over heksenvervolging zo goed als nooit aangeroerd, maar ze zijn aan de hand van oude teksten bewijsbaar. Maar de traditie om de mysteriën in eren te houden, de godinnen te vereren en de eigen intuïtie hoog te schatten is niettemin tot op de dag van vandaag nooit verloren gegaan. Nu aan het begin van het watermantijdperk, bloeit ze opnieuw op en wint aan reikwijdte.

Heksen vandaag de dag
De heksenvervorling in donkere tijden werkt tot op vandaag door in het beeld van heksen zoals dat bij het grotere publiek leeft. De verhalen van dier en zelfs mensenoffers, kwaadwillige vloeken en vrouwen met stekende ogen doen nog altijd de ronde. Elke keer als ik mij als 'heks' voorstel, moet ik daar een lange, uitvoerige verklaring voor afleggen: 'Ja, ik werk met magie', 'Nee, ik voer geen duivelserituelen uit', enz. Telkens weer stuit ik op opvattingen waarvan de haren je te berge rijzen. Het is kortom de hoogste tijd om dergelijke vooroordelen definitief uit de weg te ruimen.

De moderne heks
De ervaring leert dat het niet helpt om het begrip 'heks' te verruilen voor 'wijzen vrouw'. De verwarring blijft na genoeg gelijk. Beide begrippen staan voor vrouwen die met magie werken en haar gebruiken om andere mensen te helpen in problematische situaties. Feitelijk zouden we de 'heks' in veel gevallen ook kunnen gelijkstellen aan de gediplomeerde psychologe. De uitgangspunten verschillen weliswaar, maar de behandelingsmethoden zijn deels identiek. Naast het magische werk, waarin men de problemen aanpakt met behulp van rituelen, omvat het counselingconcept een flinke dosis invoelingsvermogen en begeleiding bij zelfhulp. Wanneer ze eenmaal vertrouwen in een heks hebben gesteld, neigen veel mensen ertoe hun hele leven, ieder besluit van haar oordeel te laten afhangen. Op dat moment beslist de betrokkene niet meer zelf over zijn leven, maar draagt de verantwoordelijkheid daarvoor over aan de heks. Een dergelijke relatie is fundamenteel extreem schadelijk. Het is belangrijk dat de heks zich daarvan bewust is. Als heks wilt men weliswaar graag anderen helpen, maar men mag hen in geen geval de verantwoordelijkheid voor het eigen leven ontnemen. Iedereen is en blijft zelf verantwoordelijk. Het is in orde om zich bij problemen te laten helpen, maar het is niet oke om iedere beslissing aangaande het eigen leven aan iemand anders over te laten. Zelfs een beschermengel mag zijn beschermeling wel bij de hand nemen en leiden, hij mag ook obstakels uit de weg ruimen, maar hij mag hem nooit over de weg dragen. Iedere mens moet zelf zijn weg afleggen.

Het is de hoogste tijd om met diverse vooroordelen en allerhande kwaadsprekerij over heksen af te rekenen. Het beeld van de heks moet helemaal van nul af opnieuw opgebouwd worden.

Een mooi stuk uit het groot handboek; Heksen Wijsheid van Thea......